kalendarz szczepien dzieci w Polsce i Wielkiej Brytanii

Dla wielu młodych rodziców nie ma chyba bardziej kontrowersyjnego tematu niż szczepienia. Kiedy w grę wchodzi zdrowie naszych dzieci, emocje sięgają zenitu. Głośno o szczepieniach zrobiło się znowu pod koniec ubiegłego roku, kiedy został ogłoszony nowy kalendarz szczepień dla dzieci urodzonych w Polsce po 31 grudnia 2016. Uwzględnia on szczepionkę przeciw pneumokokom (Streptococcus pneumoniae), które mogą powodować infekcje zatok, uszu, opon mózgowych czy płuc. Znanych jest ponad 90 szczepów tych bakterii, jednak za najbardziej zjadliwe (czyli najniebezpieczniejsze) uważa się około 10% z nich. Ocenia się, że 35-60% dzieci do 5 roku życia jest nosicielami pneumokoków. Takie nosicielstwo może przebiegać zupełnie bezobjawowo. Im dłużej bakteria przebywa w ciele żywiciela tym większe prawdopodobieństwo, że jest na nią uodporniony (więcej czasu na produkcję przeciwciał). Choroba zwykle rozwija się, kiedy organizm trafi na nowy szczep. Jakie szczepionki przeciw pneumokokom są dostępne? I jak różni się kwestia szczepień w Polsce i Wielkiej Brytanii?

Szczepienia obowiązkowe czy zalecane?

W Polsce obowiązują obowiązkowe szczepienia dla dzieci wykonywane według Programu Szczepień Ochronnych Ministerstwa Zdrowia i są one refundowane. Dyskusyjnym jest czy Sanepid może nakładać kary finansowe na rodziców dzieci, którzy nie zgadzają się na podanie szczepionek swoim pociechom. W wielu krajach Europy decyzja o szczepieniu należy do rodziców – można wybrać z listy sugerowanych szczepionki, które według nas są niezbędne dziecku. Można też całkowicie z nich zrezygnować. Takie zasady obowiązują między innymi w Wielkiej Brytanii, Niemczech i Norwegii.

Szczepionki monowalentne, atenuowane, skojarzone…

Szczepionki można podzielić według różnych kryteriów, ale postaram się wyjaśnić tylko te najpotrzebniejsze definicje dotyczące szczepionek, które są wymienione w kalendarzu szczepień.

Szczepionka monowalentna – zawiera antygeny z jednego typu drobnoustroju (lub jego fragment); uodparnia przeciwko jednej chorobie, np. szczepionka przeciw WZW typu B.

Szczepionka poliwalentna – zawiera antygeny z kilku różnych typów tego samego drobnoustroju, uodparnia przeciwko jednej chorobie np. szczepionka przeciw pneumokokom czy rotawirusom.

Szczepionka żywa atenuowana – zawiera patogeny żywe, ale o obniżonej zdolności do wywołania chorób (istnieje ryzyko rozwinięcia się infekcji na którą szczepimy, zwykle łagodnej postaci), np. szczepionka przeciw gruźlicy (BCG) lub odrze, śwince i różyczce (MMR).

Szczepionka skojarzona – zawiera antygeny kilku różnych drobnoustrojów i daje odporność na kilka różnych chorób, np. DTP (szczepionka na błonicę, tężec i krztusiec), MMR.

Chyba największe kontrowersje budzi użycie szczepionek żywych, ze względu na wyższą możliwość działań niepożądanych (a nawet rozwinięcia się choroby przeciwko której szczepimy). Dlatego w przypadku dzieci o niskiej masie urodzeniowej (poniżej 2 kg) czy z wrodzonymi zaburzeniami odporności szczepienie powinno być odroczone (w przypadku BCG) lub przeprowadzone z użyciem szczepionki inaktywowanej.

Droga podania szczepień dla dzieci

Bardzo ważny jest sposób w jaki szczepionka trafia do organizmu. Prawidłowy sposób jej podania jest ustalany na podstawie badań klinicznych i ma na celu zwiększenie jej skuteczności oraz zmniejszenie ryzyka wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP). Szczepionki w zależności od skłądu i zaleceń producenta mogą być podawane:
domięśniowo (w mięsień naramienny lub udo), np. Prevenar
podskórnie (u niemowląt poniżej 12 miesiąca zwykle w obrębie uda, u starszych dzieci – nad mięśniem trójgłowym ramienia), np. MMR
śródskórnie (w górną część lewego ramienia) – tak powinna zostać podana szczepionka przeciw gruźlicy. Jest to o tyle ważne, że przypadkowe podanie szczepionki domięśniowo lub podskórnie znacznie zwiększa prawdopodobieństwo NOP.
doustnie, np. Rotarix (przeciw rotawirusom)
donosowo (żywa szczepionka przeciw wirusowi grypy stosowana u dzieci w Wielkiej Brytanii – Fluenz Tetra)

Pneumokoki – Prevenar 13 czy Synflorix?

Według danych Krajowego Ośrodka Referencyjnego ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego (KOROUN) w 2015 roku w Polsce za zakażenie pneumokokami u dzieci poniżej 5 roku życia odpowiadały serotypy 19A, 6B i 14. Dlaczego to ważna informacja? Otóż na rynku dostępne sa w tej chwili 2 szczepionki przeciw pneumokokom – Synflorix i Prevenar 13. Główna różnica pomiędzy nimi polega na ilości szczepów, które zawierają ( i na które zaszczepione dziecko powinno nabyć odporność). Synflorix ma ich 10 ( 1, 4, 5, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19F, 23F) a Prevenar 13 – 13 (dodatkowo 3, 6A, 19A). Refundowany Synflorix nie szczepi więc przeciw jednemu z popularniejszych, zjadliwych serotypów.

Kalendarz szczepień dla dzieci w Polsce i Wielkiej Brytanii – porównanie

W Polsce pierwsze szczepienia (przeciwko gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B) podaje się w pierwszej dobie życia. W Wielkiej Brytanii szczepionki te podaje się tylko dzieciom z grup ryzyka, np. kiedy rodzice urodzeni są w kraju o dużej zachorowalności na gruźlicę. Jeśli chodzi o WZW typu B, mama ma wykonywane badania na obecność przeciwciał w ciąży i jeśli nie są obecne, dziecko nie jest szczepione. Szczepienia w Wielkiej Brytanii rozpoczyna się około 8 tygodnia życia dziecka i obejmują dodatkowo szczepionki przeciw meningokokom typu B i rotawirusom, które w Polsce są odpłatne. W 2016 roku zaprzestano szczepień na meningokoki typu C w 12 tygodniu życia, pierwsza dawka tej szczepionki podawana jest po ukończeniu przez dziecko roku.

1 doba życia

Polska:
1. Gruźlica (BCG)
2. WZW typu B (Euvax) – pierwsza dawka
Wielka Brytania: szczepionki przeciw gruźlicy i WZW typu B podawane tylko dzieciom z grup ryzyka

2 miesiąc życia  (około 8 tygodnia)

Polska:
1. WZW typu B (Euvax) – druga dawka
2. Błonica, tężec, krztusiec (DTP) – pierwsza dawka
3. Haemophilus influenzae typu B (HiB) – pierwsza dawka
4. Pneumokoki (Synflorix) – pierwsza dawka
Wielka Brytania: 
1. 5 w 1 – błonica, tężec, krztusiec, HiB, polio (Pediacel lub Infanrix IPV HiB)- pierwsza dawka
2. Pneumokoki (Prevenar 13) – pierwsza dawka
3. Rotawirusy (Rotarix) – pierwsza dawka
4. Meningokoki typu B (Bexsero)- pierwsza dawka

Polska: 3 – 4 miesiąc życia  (około 6-8 tygodni po poprzednich szczepieniach)

1. Błonica, tężec, krztusiec (DTP) – druga dawka
2. Haemophilus influenzae typu B (HiB) – druga dawka
3. Pneumokoki (Synflorix) – druga dawka
4. Polio (IPV) – pierwsza dawka

Wielka Brytania: około 12 tygodnia życia

1. 5 w 1 – błonica, tężec, krztusiec, HiB, polio (Pediacel lub Infanrix IPV+HiB)- druga dawka
2. Rotawirusy (Rotarix) – pierwsza dawka

Polska: 5 – 6 miesiąc życia  (około 6-8 tygodni po poprzednich szczepieniach)

1. Błonica, tężec, krztusiec (DTP) – trzecia dawka
2. Haemophilus influenzae typu B (HiB) – trzecia dawka
3. Polio (IPV) – druga dawka

Wielka Brytania: około 16 tygodnia życia

1. 5 w 1 – błonica, tężec, krztusiec, HiB, polio (Pediacel lub Infanrix IPV+HiB)- trzecia dawka
2. Pneumokoki (Prevenar 13) – druga dawka
3. Meningokoki typu B (Bexsero)- druga dawka

Polska: 7 miesiąc życia

1. WZW typu B (Euvax) – trzecia dawka

Polska: 13-14 miesiąc życia

1. Pneumokoki (Synflorix) – dawka przypominająca
2. Odra, świnka, różyczka (MMR) – pierwsza dawka

Wielka Brytania: 12 miesiąc życia

1. Haemophilus influenzae typu B/Meningokoki typu C  (HiB/Men C – Menitorix) – czwarta dawka dla HiB, pierwsza dla Men C
2. Pneumokoki (Prevenar 13) – trzecia dawka
3. Meningokoki typu B (Bexsero) – trzecia dawka
4. Odra, świnka, różyczka (MMR II; M-M-RVAXPRO lub Priorix) – pierwsza dawka (szczepionka żywa atenuowana)

Polska: 16-18 miesiąc życia

1. Błonica, tężec, krztusiec (DTP) – czwarta dawka
2. Haemophilus influenzae typu B (HiB) – czwarta dawka
3. Polio (IPV) – trzecia dawka
 

Wielka Brytania: 2 rok życia

1. Grypa (w aerozolu) – coroczna dla dzieci między 2 a 7 rokiem życia

Wielka Brytania: 3 lata i 4 miesiące (pre-school)

1.  Odra, świnka, różyczka (MMR) – dawka przypominająca
2. 4 w 1 – błonica, tężec, krztusiec, polio (Infanrix IPV lub Repevax)

Polska: 6 rok życia

1. Błonica, tężec, krztusiec (DTaP – z bezkomórkowym komponentem krztuśca) – dawka przypominająca
2. Polio (IPV) – dawka przypominająca

Polska: 10 rok życia 

1.  Odra, świnka, różyczka (MMR) – dawka przypominająca
 Bibliografia:
Dane KOROUN: „Inwazyjna choroba pneumokokowa w Polsce”, http://www.koroun.edu.pl/pdf/ICHP_2015.pdf