leki na ospe

Ospa (z angielskiego – chickenpox lub varicella) jest chorobą zakaźną powodowaną przez jeden z wirusów Herpes (VZV – varicella zoster virus). Jeśli nazwa Herpes kojarzy Ci się z opryszczką, jesteś na właściwym tropie, bo jej winowajcą jest wirus z tej samej rodziny (HSV – herpex simplex virus). Obydwa powodują pęcherzykowatą wysypkę, z tym że wirus ospy wietrznej może powodować jeszcze jedną infekcję – półpaśca (i taka jest jego pełna nazwa – wirus ospy i półpaśca).

Varicella zoster virus

VZV przenosi się drogą kropelkową, przenika przez błony śluzowe górnych dróg oddechowych i dostaje się do krwi. Okres wylęgania wirusa, czyli czas od zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów choroby wynosi do 10 do 23 dni (zwykle 14 dni).

Chory zarażać zaczyna już na dobę lub dwie przed pojawieniem się wysypki.* Największa zaraźliwość występuje po pojawieniu się pęcherzyków aż do ich zaschnięcia (zmiany w suche strupki), co najczęściej trwa około tygodnia.

Jest to jedna z najpopularniejszych chorób wieku dziecięcego i najczęściej przebiega łagodnie. Infekcja może mieć dużo groźniejszy przebieg u nastolatków (>12 roku życia), osób dorosłych, z obniżoną odpornością, ciężarnych i noworodków z ospą wrodzoną (zarażonych przez łożysko w ostatnim trymestrze ciąży). Zwiększa się u tych pacjentów ryzyko wystąpienia poważnych powikłań takich jak zmiany krwotoczne, zapalenie płuc, zapalenie móżdżku.

U dzieci częstą komplikacją jest wystąpienie wtórnego zakażenia bakteryjnego. Charakterystycznym dla niego jest utrzymywanie się wysokiej gorączki przez kilka dni lub jej ponowne wystąpienie po kilkudniowej przerwie, kiedy wydawało się, że choroba ustąpiła. Między innymi z racji groźnych, choć stosunkowo rzadkich komplikacji, ospa zawsze powinna być zdiagnozowana a leczenie kontrolowane przez lekarza.

Niestety wirus ospy i półpaśca, w postaci utajonej, zostaje w organizmie zarażonego na zawsze. Może ujawnić się po latach w postaci półpaśca – również objawiającego się pęcherzykowatą wysypką na przebiegu nerwów czuciowych. Nie do końca wiadomo, co jest przyczyną ponownej aktywacji wirusa. Półpasiec jest bardzo bolesny i najczęściej wymaga leczenia lekami przeciwwirusowymi, np. acyklowirem (Heviran).

Objawy ospy

  • złe samopoczucie
  • ból głowy
  • gorączka
  • charakterystyczna wysypka (plamki, które zamieniają się w grudki i dalej w pęcherzyki wypełnione płynem, które po kilku dniach zasychają w krosty i strupki), często bardzo swędząca, rozprzestrzeniająca się zwykle od głowy na klatkę piersiową i tułów. Jak wyglądają kolejne etapy można zobaczyć tutaj

Leczenie ospy u dzieci – leki dostępne bez recepty

Leczenie ospy u dzieci sprowadza się do łagodzenia jej objawów – świądu i gorączki. Poniżej 12 roku życia leczenie przeciwwirusowe (np. acyklowirem) nie jest zwykle stosowane jeśli infekcja ma łagodny przebieg.

Gorączka

Gorączką nazywamy temperaturę ciała powyżej 38′ C. Jest to naturalna reakcja organizmu na infekcję i pomaga w jej zwalczaniu. Wyjątkiem są tutaj niemowlęta do 3 miesiąca życia – podwyższona temperatura ciała (powyżej 37,8’C lub 38’C) powinna być zawsze konsultowana z lekarzem.

Kiedy zatem należy podać lek przeciwgorączkowy? Zaleca się ich stosowanie powyżej 39’C. Tak naprawdę wszystko zależy od dziecka! Jeśli maluch czuje się nawet przy podwyższonej temperaturze ciała dość komfortowo, jest aktywny – nie musisz podawać mu leku od razu, ale często sprawdzać czy gorączka nie wzrasta. Są też dzieci, które już przy 38’C czują się naprawdę źle i mają silny ból głowy, wtedy z lekiem lepiej nie czekać. Jeśli chodzi o szybkość działania – najszybciej zadziała czopek, potem zawiesina doustna i tabletka.

W ospie stosujemy tylko PARACETAMOL (np. Calpol, Panadol, Apap Junior).
Kwasu acetylosalicylowego (czyli aspiryny, polopiryny) nie podaje się dzieciom do 16 roku życia.
Ibuprofen jest przeciwskazany! Dlaczego? Podawanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych podczas infekcji wirusem ospy i półpaśca może powodować zwiększone ryzyko wtórnych infekcji bakteryjnych (np. streptokokami).
Należy również pamiętać o podawaniu dużej ilości płynów ze względu na ryzyko odwodnienia – szczególnie u młodszych dzieci.

Świąd

Rozdrapywanie wysypki grozi wspomnianym wcześniej wtórnym jej zakażeniem oraz pozostawieniem blizn na skórze. Dlatego warto drapanie powstrzymać, np. zakładając dzieciaczkowi rękawiczki na noc (choć to sposób bardzo naturalny, ale chyba nie do końca wygodny).
Można również stosować preparaty do aplikacji na skórę (pudry płynne, żele, pianki itp.) i doustne leki przeciwhistaminowe. W zależności od nasilenia swędzenia (a co za tym idzie drapania!) wystarczyć mogą tylko leki do stosowania zewnętrznego i nie ma potrzeby podawania zawiesin czy kropli.

Preparaty według mnie skuteczne i godne polecenia to PoxClin, Octenisept i w pewnych przypadkach – roztwór wodny gencjany. Osobiście, nie polecam stosowania pudrów płynnych (np. Pudroderm). Zostawiają na skórze charakterystyczny biały nalot a pod takim kożuszkiem bakterie rozwijają się bardzo łatwo! Trudno też stosować te preparaty na owłosionej skórze głowy… Z doświadczenia własnego i od pacjentów wiem, że dzieciaki też nie zawsze za nimi przepadają. Trzeba je także dość często aplikować, by przyniosły zamierzony efekt. Pamiętam, że jako dziecko bardzo nie lubiłam, kiedy mama przystępowała do pędzlowania pleców 😉

PoxClin CoolMousse (dostępny w Polsce i UK)

Pianka do aplikacji na skórę. Jej głównym składnikiem jest wyciąg z aloesu zwyczajnego, który działa przeciwbakteryjnie, przeciwświądowo oraz kojąco. Stosować należy minimum 3 razy dziennie. Dzięki wyciągom z ziela lawendy i rumianku przyjemnie pachnie. Producent nie określa niestety od jakiego wieku preparat jest bezpieczny. W Anglii często polecany przez lekarzy dla dzieciaków po 2 roku życia. Bardzo lubiany i chwalony przez rodziców za skuteczność. Minusem w angielskiej aptece jest na pewno dość wysoka cena (ok. £10), w Polsce kosztuje podobnie do innych wymienionych preparatów (ok. 20 zł).

Virasoothe 

Żel chłodzący, którego można używać juz od 6 miesiąca życia. Nie zawiera konserwantów i łatwo się aplikuje. Jest też bardziej wydajny od pianki. 

Octenisept

Znany płyn antyseptyczny. Łatwy do stosowania, bo w atomizerze i bezpieczny nawet dla noworodków. Działa przeciwbakteryjnie i przyspiesza gojenie – jednak typowo ze świądem sobie nie poradzi.

Fiolet gencjany (roztwór wodny)

Również o działaniu antyseptycznym, do używania od pierwszych dni życia. Można go stosować na błony śluzowe – co jest ważne, jeśli nasz mały pechowiec ma krostki w jamie ustnej. Kto używał ten wie, że nazwa jest bardzo adekwatna, bo plami wszystko dookoła. Ale co dla rodzica może być minusem – dla dzieciaka często jest największą zaletą a fioletowe cętki na ciele wyglądają bardzo interesująco 🙂

Pudroderm

Chyba każdy „szczęściarz”, który przeszedł ospę w dzieciństwie pamięta tę białą, zimną maź, którą mamy cierpliwie nam aplikowały. Zawiera substancja działającą miejscowo znieczulająco (benzokaina), chłodząco, przeciwświądowo (mentol) oraz ściągająco i słabo przeciwbakteryjnie (tlenek cynku). Można stosować u dzieci od 2 roku życia. Jest to puder płynny (przed użyciem mocno wstrząsnąć) i można go stosować do kilku razy dziennie. Uwaga – mentol może powodować alergię (nie wszystkie dzieci lubią też jego zapach).

Tanno-Hermal Lotio

W konsystencji podobny do opisanego wyżej Pudrodermu, ale ze względu na inny skład (brak benzokainy) może być stosowany już u noworodków. Zawiera tlenek cynku, talk i taninę, które działają osuszająco, ściągająco oraz przeciwświądowo. Również można go używać kilka razy dziennie.

Calamine lotion

Dla fanów pudrów płynnych w UK. Według jednego z producentów może być stosowana już od 6 miesiąca życia, kilka razy dziennie. Działa na podobnej zasadzie co pozostałe pudry – przeciwświądowo i ściągająco.

Krople i zawiesiny doustne

Działają skutecznie przeciwświądowo przez hamowanie wydzielania histaminy (substancja odpowiedzialna za rozwój reakcji alergicznej).
Dostępne bez recepty:
Fenistil (w Polsce) – krople do stosowania po 1 roku życia (wcześniej tylko na zalecenie lekarza)
Piriton (w UK) – syrop zawierający chlorfenaminę, można stosować od 1 roku życia.
Obydwa skutecznie hamują swędzenie, ale mogą powodować senność i zmęczenie (warto podawać na noc).

Czy można kąpać dziecko z ospą?

Tak, a jeśli stosujemy pudry płynne jest to nawet wskazane! Krótka kąpiel lub prysznic w letniej wodzie pomoże utrzymać skórę w czystości i zapobiec wtórnej infekcji bakteryjnej. Przy okazji powinna przynieść ulgę dzieciaczkowi i zmniejszyć świąd. Pamiętajmy jednak, by po kąpieli raczej otulić malucha ręcznikiem a nie gwałtownie wycierać 🙂

 

*wg Oxford Handbook of Clinical Medicine-9E (2014) chory zaraża nawet 4 dni przed pojawieniem się wysypki

Bibliografia

BNF for children – 5.3.2.1
Baldwin, Longmore, Wallin, Wilkinson „Oxford Handbook of Clinical Medicine-9E”, Oxford Univerity Press, 2014
Lissauer T., Clayden G. „Pediatria”, Elsevier, 2009

https://www.npa.co.uk/news-and-events/news-item/use-nsaids-children-chickenpox/
http://www.nhs.uk/Conditions/pregnancy-and-baby/pages/treating-high-temperature-children.aspx

http://www.nhs.uk/conditions/Chickenpox/pages/treatment.aspx
https://cks.nice.org.uk/feverish-children-management#!scenario
Poxclin – ulotka dla pacjenta (http://www.poxclin.pl/media/392123/07787120_13e1_bs_poxclin_coolmousse_pl.pdf)